Нэг цэнэглэлтээр 2,000 км туулах боломж: CATL лити-агаарын шинэ батарейн судалгааг эхлүүллээ
Дэлхийн хамгийн том батарей үйлдвэрлэгч CATL хүрээлэн буй орчны хүчилтөрөгчийг ашигладаг "лити-агаарын" батарей судалж байгаагаа баталлаа. Энэхүү технологи нь цахилгаан машиныг нэг цэнэглэлтээр 2,000 хүртэл километр явуулах онолын боломжийг нээж байна.
Дэлхийн цахилгаан машины батарейн салбарыг тэргүүлэгч Хятадын CATL компани дараагийн үеийн цоо шинэ технологи болох лити-агаарын (Lithium-air) батарейн судалгааг эхлүүлснээ зарлалаа. Хэрэв энэхүү технологи амжилттай туршигдаж, үйлдвэрлэлд нэвтэрвэл цахилгаан машин нэг удаагийн бүтэн цэнэглэлтээр 2,000 хүртэл километр (1,240 миль) туулах боломж бүрдэх юм.
Энэ тухай мэдээллийг тус компанийн ерөнхий эрдэмтэн Ву Кай (Wu Kai) салбарын томоохон чуулганы үеэр дурдаж, лити-агаарын технологийг CATL-ийн урт хугацааны стратегийн гол чиглэлүүдийн нэг хэмээн тодорхойлжээ.
Лити-агаарын батарей гэж юу вэ?
Өнөөгийн цахилгаан автомашинуудад өргөн ашиглагдаж буй уламжлалт лити-ион (NMC, LFP) батарейнууд нь цахилгаан хуримтлуулах, ялгаруулах бүх химийн урвалж бодисоо битүү эсийн (cell) дотор агуулдаг. Харин лити-агаарын батарейн бүтэц огт өөр зарчмаар ажилладаг байна:
- Сөрөг электродод (анод) металл лити ашигладаг.
- Эерэг электродын (катод) үүрэг гүйцэтгэх үндсэн урвалж бодис болох хүчилтөрөгчийг машин явж байх үед гадаад агаар мандлаас шууд сорон авдаг.
- Машин цэнэгээ зарцуулах явцад лити нь гаднын хүчилтөрөгчтэй нэгдэн литийн хэт исэл (Li₂O₂) үүсгэж гүйдэл үүсгэнэ. Харин цэнэглэх үед уг урвал эсрэгээр явагдаж хүчилтөрөгчийг буцаан агаарт ялгаруулдаг.
Энэхүү онцлог нь катодод нүсэр, хүнд металл агуулах шаардлагагүй болгодог тул батарейн эсийн жинг асар ихээр хөнгөлж, энергийн нягтралыг хэд дахин өсгөх түлхүүр болдог байна.
Хатуу төлөвт батарейгаас 5 дахин өндөр нягтрал
Одоогийн байдлаар зах зээл бүхэлдээ хатуу төлөвт (solid-state) батарейг дараагийн том үсрэлт хэмээн хүлээж байгаа бөгөөд энэ төрлийн батарей 700–800 км туулах чадвартай гэж тооцогдож буй. Харин лити-агаарын химийн онолын хувийн энергийн нягтрал нь 3,505 Wh/kg хүрдэг бөгөөд энэ нь хатуу төлөвт батарейнхаас бараг 5 дахин өндөр үзүүлэлт юм.
Ийм өндөр энергийн нягтрал нь автомашинд асар том, хүнд жинтэй батарей тавихгүйгээр 2,000 км туулах бодит нөхцөлийг бүрдүүлж, цэнэглэх хугацаа болон зайны түгшүүрийг (range anxiety) бүрмөсөн мартах хэмжээнд хүргэх боломжтой.
Бодит амьдрал дээр хэзээ нэвтрэх вэ?
Хэдийгээр онолын тооцоолол асар өндөр боломж амлаж байгаа ч бодит үйлдвэрлэлд нэвтрэхээс өмнө шийдэх ёстой инженерийн томоохон сорилтууд бий. Үүнд:
- Агаарын цэвэршилт: Батарейн систем гаднаас орж ирж буй агаар дахь чийг, нүүрстөрөгчийн давхар исэл зэрэг лититэй урвалд орж батарейг гэмтээх эрсдэлтэй хольцуудыг маш нарийн шүүх шаардлагатай.
- Ашиглалтын насжилт: Литийн исэлдэлтийн эргэх урвалыг олон мянган удаа тогтвортой, доройтолгүй явуулах катодын бүтцийг төгөлдөржүүлэх.
Тиймээс CATL-ийн төлөвлөгөөгөөр эхний ээлжинд натри-ион болон бүрэн хатуу төлөвт (all-solid-state) батарейг ойрын жилүүдэд худалдаанд гаргах бөгөөд лити-агаарын батарей нь илүү алс ирээдүйн дээд зэрэглэлийн (premium) хүлгүүдэд зориулагдсан урт хугацааны хөгжүүлэлт хэвээр байх юм.
Монголын цахилгаан машин эзэмшигчдэд ямар ач холбогдолтой вэ?
Монгол орон шиг уудам газар нутагтай, өвлийн улиралд хасах 30 хэмээс давж хүйтэрдэг нөхцөлд энэ төрлийн хэт өндөр энергийн нягтралтай батарей нь тоглоомын дүрмийг үндсээр нь өөрчилнө.
- Хөдөө орон нутгийн аялал: Хэрэв машин нэг цэнэглэлтээр 2,000 км явах чадалтай болвол Улаанбаатараас баруун болон зүүн хязгаарын аль ч аймаг руу замдаа нэг ч удаа цэнэглэхгүйгээр очиж хүрэх боломжтой болно.
- Өвлийн хүйтний алдагдал: Өвлийн тэсгим хүйтэнд салоны халаалт болон батарейн дулааны менежментээс шалтгаалан туулах зай 30-40% буурсан ч гэсэн машины үлдэгдэл зай 1,200–1,400 км хэвээр хадгалагдана гэсэн үг юм.
Цахилгаан шилжилтийн хамгийн том хязгаарлагч хүчин зүйл болох зайн асуудал шинжлэх ухаан, технологийн дэвшлийн хүчээр алхам алхмаар шийдэгдсээр байна.
Эх сурвалж: Autoblog, ElectricDrives, IT Home